Uitverkocht.
Wel digitaal verkrijgbaar voor € 10,00.
- De oerparochie van Aalburg
- Een meent en haar mythen. De vroegste geschiedenis van het Wijkerzand (15de-16de eeuw)
- Aalburg en de abdij van Sint-Truiden tijdens Reformatie en Contrareformatie
- Mensen en dijken in de achttiende eeuw. Een bloemlezing uit de notulenboeken van het heemraadschap van de Hoge Maasdijk van Stad en Land van Heusden
- Vesting in verval. Heusden 1780-1870
- Herman Eliza Verschoor, 1791-1877. Eén der bekwaamste en ijverigste schoolopzieners (Sleeuwijk)
- Een sfeer van beschaafd optimisme. Een aanzet tot onderzoek van de elite van Werkendam, 1880-1900
- Twee leerlingen van Kohlbrugge in de Classis Heusden. Leven en werk van de gebroeders Gobius du Sart, 1895-1936
- Christelijke partijvorming in het Land van Heusden en Altena, 1918-1940
- Index van persoons- en plaatsnamen (opent in PDF)
De oerparochie van Aalburg
J.P.C.A. Hendriks
De geschiedenis van de oerparochie van Aalburg laat zien hoe zich in het vroege rivierengebied een kerkelijk netwerk ontwikkelde onder invloed van abdijen en lokale machtsstructuren. In de hoge middeleeuwen groeiden nederzettingen langs de Maas uit tot parochiale centra, waarin de abdij van Sint-Truiden een belangrijke rol speelde via tienden en patronaatsrechten. Aalburg fungeerde vermoedelijk al in de 10e eeuw als centraal kerkelijk punt. Vanuit deze kern ontstond een netwerk van dochterkerken in omliggende dorpen. Rond 1200 verschoof het zwaartepunt naar Heusden, dat zich ontwikkelde tot regionaal centrum van bestuur en kerkelijk leven.
Een meent en haar mythen. De vroegste geschiedenis van het Wijkerzand (15de-16de eeuw)
P.C.M. Hoppenbrouwers
Het Wijkerzand vormt een voorbeeld van hoe uiterwaarden langs de Maas in de late middeleeuwen onderwerp werden van complexe eigendomsverhoudingen. In de vijftiende eeuw werd het gebied via Bourgondisch gezag herverdeeld, terwijl oudere adellijke rechten bleven doorwerken. Conflicten over pacht, exploitatie en aanwasrechten leidden tot langdurige juridische strijd tussen lokale en bovenlokale partijen. Uiteindelijk ontstond een hybride systeem waarin formeel landsheerlijk bezit en feitelijk gemeenschappelijk gebruik naast elkaar bleven bestaan, wat later aanleiding gaf tot mythevorming rond ‘meenten’.
Aalburg en de abdij van Sint-Truiden tijdens Reformatie en Contrareformatie
T.T.A.B.M. van der Aalst
In de zestiende en zeventiende eeuw bleef Aalburg verbonden met de abdij van Sint-Truiden, ondanks de religieuze omwentelingen van de Reformatie. Patronaats- en tiendrechten bleven juridisch bestaan, wat leidde tot spanningen tussen kerkelijke instellingen en lokale gemeenschappen. Rond 1605 ontstond een conflict over kerkelijk herstel en zielzorg, dat in 1611 resulteerde in een akkoord over financiering en herbouw van kerkelijke voorzieningen. De uitvoering verliep traag en conflictueus, waardoor religieuze verandering vooral geleidelijk en juridisch bepaald verliep.
Mensen en dijken in de achttiende eeuw. Een bloemlezing uit de notulenboeken van het heemraadschap van de Hoge Maasdijk van Stad en Land van Heusden
Chr. Thijssen
De notulen van het heemraadschap laten zien hoe waterbeheer in de achttiende eeuw het dagelijks leven in het rivierengebied bepaalde. Dijkonderhoud, inspecties en noodmaatregelen werden georganiseerd binnen een systeem van dijkplicht en collectieve verantwoordelijkheid. Overstromingen, ijsvorming en rivierverleggingen veroorzaakten regelmatig crises, waaronder de doorbraak bij Hedikhuizen in 1740. Het beheer van de waterstaat vormt daarmee een sleutel tot het begrijpen van lokale samenleving en bestuur.
Vesting in verval. Heusden 1780-1870
J.D.J. van Oss
De ontmanteling van de vesting Heusden leidde tot een langdurige economische teruggang. Het wegvallen van het garnizoen had directe gevolgen voor handel, ambachten en stedelijke werkgelegenheid. Hoewel er nog sprake was van kleinschalige economische activiteit, bleef structureel herstel uit. Pas in de tweede helft van de negentiende eeuw trad enige stabilisatie op, zonder dat de stad haar vroegere militaire en economische betekenis herwon.
Herman Eliza Verschoor, 1791-1877. Eén der bekwaamste en ijverigste schoolopzieners (Sleeuwijk)
A. Vroon
Herman Eliza Verschoor speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van het lager onderwijs in Noord-Brabant. Als schoolopziener zette hij zich in voor betere schoolgebouwen, de professionalisering van onderwijzers en toegankelijk onderwijs voor arme kinderen. In Sleeuwijk werd onder zijn invloed een schoolfonds opgericht dat kosteloos onderwijs mogelijk maakte. Zijn werk laat zien hoe onderwijsvernieuwing in de negentiende eeuw sterk afhankelijk was van lokale inzet en bestuurlijke betrokkenheid.
Een sfeer van beschaafd optimisme. Een aanzet tot onderzoek van de elite van Werkendam, 1880-1900
J. van Belzen
In Werkendam ontwikkelde zich in de late negentiende eeuw een lokale elite rond grondbezit, aannemerij en bestuur. Figuren als Johannes Jacobus van Tienhoven van den Bogaard combineerden economische macht met politieke invloed. Hun positie was sterk verbonden met landerijen en werkzaamheden in de Biesbosch. Tegelijk ontstonden initiatieven om sociale verhoudingen te stabiliseren, onder meer via werkliedenverenigingen zoals ‘Eendracht’.
Twee leerlingen van Kohlbrugge in de Classis Heusden. Leven en werk van de gebroeders Gobius du Sart, 1895-1936
W. van Gorsel
De gebroeders Gobius du Sart waren hervormde predikanten die sterk werden beïnvloed door de theologie van H.F. Kohlbrugge. Zij dienden diverse gemeenten in het Land van Heusden en Altena en speelden een actieve rol in de Classis Heusden. Hun prediking benadrukte genade, rechtvaardiging en pastoraal werk binnen orthodoxe kaders. Daarmee hadden zij blijvende invloed op het regionale kerkelijke leven.
Christelijke partijvorming in het Land van Heusden en Altena, 1918-1940
C. de Gast
De politieke ontwikkeling in het Land van Heusden en Altena werd in de twintigste eeuw sterk bepaald door verzuiling en religie. De Anti-Revolutionaire Partij vormde de eerste georganiseerde christelijke partijstructuur, waarna binnen het protestantse kamp de SGP en HGSP ontstonden. Lokale thema’s zoals onderwijs, zondagsrust en sociale wetgeving bepaalden het stemgedrag in dorpen en kernen. Hierdoor kreeg nationale politiek een duidelijke regionale uitwerking.
Index van persoons- en plaatsnamen (opent in PDF)